Küresel sanat piyasası, 2024 yılında 57,5 milyar ABD doları tutarında satış hacmine ulaşmış ve dünya çapında sürekli büyüyen bir müşteri tabanına sahip önemli bir ekonomik sektör teşkil etmektedir.[1]
Her ne kadar akredite değerleme uzmanları, müzayede evleri bünyesindeki kurum içi kategori uzmanları, sahiplik geçmişi (provenance) araştırmacıları, sanat tarihçileri, otantiklik kurulları, sanat vakıfları, fiziksel ve dijital adli tıp uzmanları ve sanat piyasası ekonomi analistleri dahil olmak üzere çok disiplinli profesyonellerin önemli çabaları, çeşitli faktörlere bağlı olarak belirli bir sanat eserinin değer aralığını belirleseler de, alıcı tarafından ödenen nihai fiyat büyük ölçüde prestij ve zenginlik gibi; öznel ve gayri maddi faktörlere bağlıdır.[2] Bu nedenle, bir sanat eserinin satışında fiyatları şişirmek nispeten kolaydır.[3] Ayrıca, sanat dünyası geleneksel olarak karmaşık, şeffaf olmayan ve gizliliğin ön planda tutulduğu yapılara dayanmaktadır.[4] Bir sanat eseri alım satımı sırasında tarafların kimliği, nihai faydalanıcılar, sanat eserinin satış fiyatı, sanat eserine ilişkin ayrıntılar ve sanat simsarı ve diğer aracılar tarafından alınan komisyon, gizli tutulan unsurlar arasındadır.[5] Bu nedenle, bir satışın nihai faydalanıcılarını tespit etmek zor olabilmektedir. Örneğin, yakın zamanda, 18 Kasım 2025’te, Leonard A. Lauder’in muhteşem koleksiyonundan Gustav Klimt’in Elisabeth Lederer’in Portresi isimli eseri, Sotheby’s New York akşam müzayedesinde 236,4 milyon ABD dolarına satılarak tarihi bir rekor kırmış ve böylelikle bir müzayedede satılan en pahalı modern sanat eseri ve bir müzayede satılan en pahalı ikinci sanat eseri olmuştur.[6] Söz konusu satış oldukça ilgi çekse de, telefon üzerinden gerçekleştirilen 20 dakikalık müzayede yarışının sonunda tabloyu satın alan alıcının kimliği açıklanmamıştır.[7] Satışlar (bazı durumlarda birden fazla) aracı aracılığıyla gerçekleştirildiğinden, teorik olarak alıcı, satıcı veya bazı durumlarda her ikisi de, anonim kalabilmektedir.[8]
Gizlilik geleneği, fiyatlandırmanın öznel özellikleri, nakit ödeme tercihleri, sanat eserlerinin büyük ölçekli uluslararası ticaret yoluyla taşınabilirliği ve sanat piyasasının diğer hassasiyet faktörleri, sanat eserlerinin satışını kara para aklama ve terör finansmanı gibi yasadışı faaliyetlere açık hale getirmektedir.[9] Ayrıca, işlem taraflarının fiziksel olarak bir araya gelmediği çevrimiçi satışlar veya mülkiyet devrini ve sanal varlık işlemlerinin gizlenebilirliğini kolaylaştıran kripto varlıklar (örneğin nitelikli fikri tapular (non-fungible tokens)) gibi yeni trendlerin, yasadışı faaliyetlerin gerçekleşme ihtimalini artırdığı öne sürülmektedir.[10]
Bu ihtimal, hem sanat piyasası katılımcılarının özdenetimine yönelik bağlayıcı olmayan tavsiyelerin hem de bağlayıcı düzenlemelerin yayınlanmasına yol açmıştır.[11] Önemle belirtmek gerekir ki, her ne kadar sanat eseri alım satımı yoluyla kara para aklanmasına ilişkin bazı sansasyonel vakalar olsa da,[12] galeriler ve müzayede evleri gibi birçok piyasa katılımcısı, ulusal yargı kurumları ve uluslararası kuruluşlar tarafından hazırlanan etik kurallara uyarak ve müşterini tanı (“KYC”) ve fon kaynağı kontrolleri gibi katı iç prosedürleri uygulayarak bu tür yasadışı uygulamalara çok az yer bırakmaktadır.[13] Bu bakımdan, aşağıdaki düzenlemelere yönelik olarak, sanat eseri alım satımında yaygın bir kara para aklama faaliyetini ispatlayan yeterince somut ve güvenilir kanıt bulunmadığı ve medya ile kolluk kuvvetlerinin konu hakkındaki yorumlarının çoğunun spekülatif olduğunu iddia eden bazı eleştiriler de bulunmaktadır.[14]
Bu makale, Türk hukuk sistemi üzerinde özel olarak durarak, bağlayıcı ve bağlayıcı olmayan hukuk kaynaklarındaki kara para aklamayla mücadele (“AML”) politikalarına ilişkin kısa bir genel bakış sunmaktadır.[15]
I. Sanat Piyasasında Kara Para Aklamayla Mücadele Düzenlemelerinin Gelişimi
Sanat piyasasının kara para aklamaya karşı zafiyetleri, 20. yüzyılın sonlarından itibaren akademisyenlerin ve politika yapıcıların dikkatini çekmiştir.[16] 1989 yılında kurulan ve merkezi Paris’te bulunan bir hükümetlerarası kuruluş olan Mali Eylem Görev Gücü (“FATF”), küresel kara para aklama ve terörist finansmanının önlenmesini hedef alan uluslararası standartları belirlemektedir.[17] İlk olarak 1990 yılında yayınlanan ve yeni kara para aklama teknik ve yöntemlerinin gelişimi ışığında düzenli olarak gözden geçirilen ve güncellenen FATF’in 40 Tavsiye Kararı, ülkelerin kara para aklama ve terör finansmanı ile mücadele etmeleri için yasal, kurumsal ve politik çerçeve sağlamaktadır.[18]
2023 yılında FATF, sanat piyasası ile kara para aklama arasındaki ilişkinin mevcut durumunu ortaya koyan ve sektör katılımcılarının sanat piyasasındaki şüpheli faaliyetleri tespit etmelerine yardımcı olacak bir gösterge listesi ve iyi uygulamaları içeren özel bir rapor yayımlamıştır.[19] Benzer şekilde, Basel Institute on Governance da özdenetim yaklaşımıyla, müşterinin kimliği, sanat eserinin menşei ve işlemde yer alan alıcının fonlarının kaynağına ilişkin üçlü kontrol temelinde pratik, risk temelli bir yaklaşım öneren, bağlayıcı olmayan Basel Sanat Ticareti Kara Para Aklama Mücadele İlkeleri’ni oluşturmuştur.[20]
Kara para aklama çoğu yargı çevresinde suç teşkil etmektedir ve bazı yargı çevreleri, kara para aklama ile ilgili riskleri yönetmek için ulusal veya uluslarüstü düzeyde özel önleyici düzenleyici tedbirler almıştır.[21] Bu konudaki Avrupa Birliği (“AB”) hukuk kaynakları, küresel düzenlemeye yönelik eğilimi önemli ölçüde şekillendirmiştir.[22] AB’nin 4. Kara Para Aklanmasının Önlenmesi Direktifi’nde, Direktif’in ratione personae kapsamı, 10.000 Euro veya daha fazla ödeme yapan veya alan malların ticaretini yapan kişileri de içerecek şekilde genişletilmiştir.[23] Bu kaynak, sanat piyasası katılımcılarını özel olarak kapsamamaktadır, ancak sanat piyasasını da etkileyen büyük hacimli nakit işlemlerini kısıtlamak için atılmış bir adım teşkil etmiştir. 2018 yılında kabul edilen ve 2020 yılında yürürlüğe giren Avrupa Birliği 5. Direktifi, kara para aklamaya karşı mücadelede sanat piyasası katılımcılarının sorumluluklarını özel olarak vurgulamıştır.[24]
5. Direktif, 4. Direktifin 2. maddesini değiştirerek, “tek bir işlemin ya da birbiriyle bağlantılı işlemler dizisinin değeri 10.000 Euro veya daha fazla olan, sanat galeri ve müzayede evleri de dahil olmak üzere sanat eserlerinin ticaretini yapan veya bu ticarete aracılık eden kişiler”i spesifik olarak kapsam içine dahil etmiştir.[25] Böylelikle, yalnızca yeni müşteriler değil mevcut müşterilerle ilgili olarak da müşteriye ilişkin daha kapsamlı durum tespiti (due diligence), bir işlemin nihai faydalanıcının kimliğinin belirlenmesi ve doğrulanması, şüpheli işlemlerin iç prosedürler aracılığıyla bildirilmesi ve sanat eseri ticareti yapan kişilerin faaliyetlerine dahil olan tüm işlemlerin ayrıntılı kayıtlarının tutulması gibi temel yükümlülükler sanat eseri ticareti yapan kişilerin hayatına girmiştir.[26]
Sanat piyasası katılımcılarının somut eylemlerini ve ulusal makamların denetimini gerektiren bu ayrıntılı yükümlülükler, bireysel yargı çevrelerini bu konu üzerinde çalışmaya ve araştırma yapmaya sevk etmiştir. Örneğin, Birleşik Krallık Hükümeti, İngiliz Sanat Piyasası Federasyonu’na (“BAMF”) sanat piyasasında mevcut İngiliz kara para aklama düzenlemelerinin uygulanmasına ilişkin bir kılavuz belge yayınlama görevi vermiştir.[27] BAMF’in “Birleşik Krallık Sanat Piyasası Katılımcıları için Kara Para Aklama ile Mücadele Kılavuzu”, Birleşik Krallık Hükümeti Hazine Bakanlığı tarafından onaylanmıştır ve sanat piyasası katılımcıları için AML yükümlülüklerini yerine getirme konusunda ayrıntılı bir sektör kılavuzu görevi görmektedir.[28] Birleşik Krallık, AB 5.. Kara Para Aklama Direktifini ulusal mevzuata aktarmak üzere 2017 Kara Para Aklama, Terörün Finansmanı ve Fon Transferi (Ödeyene İlişkin Bilgiler) Yönetmeliklerini (“2017 Yönetmelikleri”) değiştirmiştir.[29] AB yönetmeliklerine benzer şekilde, 10.000 Euro veya daha fazla tutarda (bir veya bir dizi) işlem yapan tüccarlar için “sanat piyasası katılımcısı” tanımı 2017 Yönetmeliklerinin kapsamına alınmıştır.[30] Sanat piyasası katılımcıları, düzenleyici denetim, gözetim ve uygulama için Gelir ve Gümrük İdaresi’ne (“HMRC”) kaydolmak, yılda en az bir kez resmi risk değerlendirmesi yapmak, uyumu sağlamak için bir görevli atamak, yazılı iç politika ve prosedürleri uyarlamak, çalışanlarını eğitmek, işlemlerle ilgili kayıtları tutmak, yaptırımları ve şüpheli faaliyetleri bildirmek ve müşterinin kimliğini ve fon kaynağını doğrulayan kapsamlı müşteri durum tespiti (due diligence) yapmakla yükümlüdür.[31] Bu çabalar sayesinde, Birleşik Krallık, Brexit’e rağmen, Avrupa Birliği’nin sanat piyasası için kara para aklama ile mücadele düzenlemelerini somutlaştıran ilk ülkelerden biri haline gelmiştir.[32]
II. Türkiye’deki Yasal Çerçeve
A. Kara Para Aklama Suçu
Türk hukukunda, kara para aklama suçu, Türk Ceza Kanunu’nun Özel Hükümler başlıklı İkinci Kitap’ının Millete ve Devlete Karşı Suçlar ve Son Hükümler başlıklı Dördüncü Kısmı’nın Adliyeye Karşı Suçlar başlıklı İkinci Bölümünün Suç Gelirlerinin Aklanması başlıklı 282. Maddesi’nde düzenlenen bir suçtur. Buna göre, alt sınırı altı ay veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini, yurt dışına çıkaran veya bunların gayrimeşru kaynağını gizlemek veya meşru bir yolla elde edildiği konusunda kanaat uyandırmak maksadıyla, çeşitli işlemlere tâbi tutan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.[33]
B. MASAK Mevzuatı
1. Genel Bakış
Ceza hükümlerinin yanı sıra, kara para aklamayla mücadeleye ilişkin başlıca önleyici ve idari düzenleme, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesine İlişkin Kanun (“5549 Sayılı Kanun”) ve ilgili ikincil düzenlemelerdir.[34] Bu düzenlemelerin uygulanmasını denetleyen düzenleyici otorite, Türkiye Maliye ve Hazine Bakanlığı’na (“Bakanlık”) bağlı ve Türkiye’nin mali istihbarat birimi olarak faaliyet gösteren Mali Suçları Araştırma Kurulu’dur (“MASAK”).[35] 5549 sayılı Kanunun temel ikincil düzenlemeleri, Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik ve MASAK Genel Tebliğleridir.[36] Bu konuyla ilgili farkındalığı artırmak amacıyla MASAK, yükümlülerin her bir kategorisiyle ilgili sektörel araştırma raporları, broşürler ve risk raporları gibi bilgilendirici materyaller yayınlamaktadır.[37]
2. MASAK Mevzuatının Kişi Bakımından Uygulanması
5549 sayılı Kanun, “tarihi eser, sanat eseri ve antika ticareti ile iştigal edenler veya bu faaliyetlere aracılık edenler“i yükümlüler arasında açıkça saymaktadır.[38] Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) Madde 4(1)(ö) de “tarihi eser, antika ve sanat eseri alım satımı ile uğraşanlar veya bunların müzayedeciliğini yapanlar”ı yükümlüler arasında saymaktadır.[39] Bu nedenle, müzayede evleri, galeriler, antika tüccarları gibi sanat piyasasının tüzel ve gerçek kişi aktörleri bu mevzuata tabidir. Bu yönetmeliğin ratione personae‘si, ana faaliyet ticaret olduğu sürece, AB veya Birleşik Krallık yönetmeliklerinde bulunan 10.000 Euro gibi bir minimum işlem limiti içermemektedir.
3. Kimlik Doğrulama ve KYC Yükümlülükleri
Herhangi bir işlemden önce, sanat tüccarları KYC ilkeleri kapsamında işlem tarafları ve onların adına veya hesabına hareket eden temsilcileri hakkında kimlik doğrulaması yapmalıdır.[40] Genel kural olarak, yükümlüler, sürekli bir iş ilişkisi kurmak için veya daha önce elde edilen müşteri bilgilerinin yeterliliği ve doğruluğu konusunda şüphe olması durumunda, tutar gözetmeksizin kimlik doğrulaması yapmalıdır.[41] Ayrıca, (bir veya daha fazla) işlemin toplam tutarının 185.000 TL’yi aşması durumunda da kimlik tespiti yapılması gerekmektedir.[42] Yükümlüler, işlemin nihai faydalanıcısını belirlemek için gerekli önlemleri de almalıdır.[43]
Yükümlü taraflar, karmaşık ve olağandışı büyüklükteki işlemler ile görünürde makul bir hukuki ve ekonomik amacı bulunmayan işlemlere özel dikkat göstermeli, talep edilen işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinmek için gerekli tedbirleri almalı ve bu kapsamda elde edilen bilgi, belge ve kayıtları, istenildiğinde yetkililere sunmak üzere muhafaza etmelidir.[44] Benzer şekilde, riskli ülkelerde yerleşik gerçek ve tüzel kişilerle yapılan işlemler de bu tür özel dikkat gerektirir.[45] Yükümlüler, kimlik tespiti yapamadıkları veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinemedikleri durumlarda iş ilişkileri kurmamalı veya sürdürmemelidir.[46]
4. Şüpheli İşlemlerin Bildirilmesi
Yükümlü tarafların bir diğer temel yükümlülüğü, şüpheli işlemlerin bildirilmesidir.[47] Yönetmelik, şüpheli işlemi “yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işleme konu malvarlığının; yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına, bu kapsamda terörist eylemler için ya da terör örgütleri, teröristler veya terörü finanse edenler tarafından kullanıldığına veya bunlarla ilgili ya da bağlantılı olduğuna dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir husus” olarak tanımlamaktadır.[48] Bu işlemler, işlem tutarına bakılmaksızın MASAK Başkanlığına bildirilmelidir.[49] MASAK Genel Tebliği Sıra No:13, şüpheli işlem bildiriminin pratik ayrıntılarını daha ayrıntılı olarak düzenlemektedir.[50]
13 Haziran 2025 tarihinde MASAK, ilk kez belirli yükümlü gruplarına yönelik şüpheli işlem bildirimine ilişkin rehberler yayımlamış ve mevcut bazı rehberlerini de güncellemiştir.[51] Yeni yayınlardan birisi de tarihi eser, antika ve sanat eseri alım satımı ile uğraşanlar veya bunların müzayedeciliğini yapanlara ilişkin sektör spesifik bir rehberdir.[52] Rehber, sektöre özgü temel kırmızı bayrakları ortaya koymakta, bu riskleri pratik şüpheli işlem senaryoları ile somutlaştırmakta ve şüpheli işlem bildirim formlarının nasıl doldurulacağına dair uygulamaya yönelik rehberlik sağlamaktadır.[53] Ayrıca, şüpheli işlem bildirimlerinin elektronik olarak sunulması için MASAK Online sisteminin nasıl kullanılacağını da açıklamaktadır.[54] Şüpheli işlem tipleri, müşteri profiline ilişkin tipler, sektöre özgü tipler, terör örgütleri ile bağlantısından şüphelenilen kişiler veya riskli ülkelerle gerçekleştirilen işlemler, kar amacı gütmeyen kuruluşlara ilişkin tipler ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanına ilişkin tipler olarak sınıflandırılmıştır.[55] Müşterinin işlem yapılması için çok aceleci davranması ya da müşterinin işi/mesleği, mali durumu ile işlemleri arasında makul bir orantı bulunmaması müşteri profiline ilişkin şüpheli işlem tiplerine örnek verilebilir.[56] Benzer şekilde, müşterinin kendisini müzayede konusu ile ilişkilendirecek herhangi bir belgeye adını koymak istememesi ya da farklı isimler kullanması ya da aldığı müzayede konusu eşyayı çok kısa sürede aynı fiyata ya da düşük tutara satması da sektöre özgü şüpheli işlem tipleri arasında sayılmıştır.[57]
5. Yükümlülerin Diğer Ana Yükümlülükleri
Yükümlüler, müşterileri tarafından gerçekleştirilen işlemlerin uygunluğunu ve uyumluluğunu sürekli olarak izlemeli, MASAK Başkanlığı ve diğer denetim makamlarının bilgi ve belge taleplerine uymalı, mevzuatla düzenlenen yükümlülükler ve işlemlerle ilgili tüm belgeleri muhafaza etmeli, gerektiğinde ilgili makamlara sunmalı ve teknolojik risklere karşı önlemler almalıdır.[58]
5549 sayılı Kanunun 5. maddesi, Bakanlığın, risk temelli bir yaklaşıma dayalı olarak, yükümlülerin eğitim, iç denetim, kontrol ve risk yönetim sistemlerini uygulaması ve uyumu sağlamak için idari düzeyde bir görevlinin atanması gibi kara para ile mücadele uyum tedbirlerini uygulamalarını düzenleme yetkisine sahip olduğunu öngörmektedir.[59] Ancak, bugüne kadar Bakanlık, sanat piyasası katılımcıları da dahil olmak üzere finansal olmayan yükümlüler için herhangi bir zorunlu rejim düzenlemesi getirmemiştir ve MASAK bu uyum tedbirlerini bağlayıcı olmayan en iyi uygulamalar olarak önermektedir.
6. Cezalar
5549 sayılı Kanun, kara para aklama ile mücadele yükümlülüklerinin ihlali halinde hem cezai yaptırımlar hem de idari para cezaları öngörmektedir. 5549 sayılı Kanunun, şüpheli faaliyetlerin uygun şekilde bildirilmemesi, sürekli bilgi ve belge sağlama yükümlülüğüne uyulmaması gibi temel yükümlülüklerine uyulmaması durumunda, bir ila üç yıl arasında hapis cezası ve beş bin güne kadar para cezası gibi cezai yaptırımlar uygulanmaktadır.[60] Ayrıca, kendi adına ancak başkası hesabına hareket eden kimseler, yükümlülere yazılı olarak bildirimde bulunmamaları halinde, altı aydan bir yıla kadar hapis cezası veya beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılmaktadır.[61]
İdari para cezaları bakımındansa, kimlik doğrulama işlemlerine uyulmaması, sürekli bilgi verme yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi ve şüpheli işlemlerin bildirilmemesi durumlarında 2025 yılı için 226.671 TL ile 7.555.806 TL arasında değişen idari para cezaları da düzenlenmiştir.[62] İdari para cezaları, yükümlülüğün ihlal edildiği tarihten itibaren sekiz yıl geçtikten sonra verilemez.[63]
C. Türkiye’de Sanat Piyasası için AML Düzenlemelerinin Mevcut Durumu
MASAK, 2020 tarihli sektörel araştırma raporunda, tarihi eser, antika ve sanat eseri ticareti ile uğraşanların “yükümlülükler açısından en sorunlu gruplardan biri“ni oluşturduğunu belirtmiştir.[64] Buna rağmen, endişe verici şekilde, bu sektörel gruptan şimdiye kadar hiçbir şüpheli faaliyet bildirimi yapılmadığı tespit edilmiştir.[65] Dolayısıyla, Türkiye sanat piyasasının şu anda bu konuda yüksek bir farkındalık düzeyine sahip olmadığı açıktır.
Benzer şekilde, 2021 tarihli başka bir sektörel araştırma raporunda da sektöre özgü kara para aklama riskleri açıklanmıştır.[66] MASAK, bu sektördeki yükümlülerin sayısının artırılmasının, konuyla ilgili farkındalığın artırılması açısından faydalı olabileceğini değerlendirmiştir.[67]
Sanat piyasası aktörlerinin bu özel durumuna rağmen, Türkiye, FATF’ın 40 Tavsiye Kararı doğrultusunda kara para aklama faaliyetleriyle mücadeleye yönelik politikalarını ve uygulamalarını güçlendirmekteki kararlılığını sürdürmektedir.[68] Bu kapsamda, Türkiye’nin 2024 yılında FATF Gri Listesi’nden çıkarılması ve ulusal kurumların kapsamlı çabaları, sanat sektörü için iyi bir örnek teşkil edecek umut verici bir genel çerçeve çizmektedir.[69] Bununla birlikte, sanat piyasası paydaşlarının mevcut yükümlülükleri hakkında daha kapsamlı bir şekilde bilgilendirilmeleri ve yasal olarak zorunlu olmasa bile, iç prosedürleriyle kara para aklama ile ilgili riskleri azaltacak çözümler üretmeleri gerektiği açıktır. MASAK, sanat piyasası katılımcılarının yürürlükteki AML mevzuatını ihlal etmeleri durumunda daha ağır para cezaları ve daha gelişmiş denetim uygulamaları öngörebilecektir. Böylelikle Türkiye, Türk ekonomisi ve kültürel hayatı üzerinde büyük katkısı olacak şekilde kültürel varlık ve sanat eseri işlemleri için arzu edilen bir güvenli merkez olduğunu kanıtlayacaktır.
—–
[1] Art Basel & UBS, “The Art Basel and UBS Art Market Report 2025”, 2025, https://www.artbasel.com/about/initiatives/the-art-market, erişim 20 Kasım 2025, s.17; Deloitte, “Art & Finance Report 2025”, 2025, https://www2.deloitte.com/lu/en/pages/art-finance/articles/art-finance-report.html, erişim 20 Kasım 2025, s. 27.
[2] Anne Laure Bandle, “Arbiters of Value: The Complexity and Dealers’ Liability in Pricing Art”, in: L’art a-t-il un prix ? L’évaluation des œuvres d’art, ses défis pratiques et juridiques, Gabus, Pierre & Bandle, Anne Laure (Ed.). Genève. Genève : Schulthess, 2014, s. 29–76. (Etudes en droit de l’art) s. 30, 34 ; Henry Peter, Paul-Benoît Duvoisin, “De la valeur et du prix des œuvres d’art” içinde: L’art a-t-il un prix ? L’évaluation des œuvres d’art, ses défis pratiques et juridiques, Gabus, Pierre & Bandle, Anne Laure (Ed.). Genève. Cenevre: Schulthess, 2014, s. 120, 122-142; Maxwell Rabb, “What Determines the Price of an Artwork?”, Artnet, 13 Kasım 2025, https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-determines-price-artwork, erişim 15 Kasım 2025. Sanat eserlerinin değerleri ve değerlemenin öznel doğası hakkında erken dönem bir kayıt örneği için genel olarak bkz. Pliny the Elder, Natural History, Book 35, çev. H. Rackham, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1952, s. 79,115,161,169, https://ia801308.us.archive.org/3/items/cu31924031053550/cu31924031053550.pdf, erişim 3 Aralık 2025: “Bir başka ilginç ve kayda değer gerçek ise, sanatçıların son eserleri ve ölümlerinde yarım kalan resimleri, bitmiş herhangi bir resminden daha değerli görülmesidir (…). Bunun nedeni, bu eserlerde sanatçıların tasarımlarının ve orijinal fikirlerinin izlerini görürken; ayrıca, eserinin başındaki ele duyulan kederin bizi övgüye yönlendirmesidir.”
[3] Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), “Tarihi Eser, Antika ve Sanat Eserleri Alım Satımı ile Uğraşanlar veya Bunların Müzayedeciliğini Yapanlar Sektör Araştırma Raporu”, 2021, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2021/03/TARIHI-ESER-ANTIKA-SANAT-ESERLERI-ALIM-SATIMI-ile-UGRASANLAR-Guncellenmis-sektor-arastirma-raporu-2021-1.pdf, (“MASAK Raporu 2021”), erişim 2 Aralık 2025; Financial Action Task Force (FATF), “Money Laundering and Terrorist Financing in the Art and Antiquities Market”, 2023, https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/reports/Money-Laundering-Terrorist-Financing-Art-Antiquities-Market.pdf.coredownload.pdf (“FATF Report 2023”), erişim 1 Aralık 2025, s. 8; Basel Institute on Governance, “Basel Art Trade Anti-Money Laundering Principles”, 2018, https://baselgovernance.org/sites/default/files/2019-01/Basel%20Art%20Trade%20AML%20Principles%202018.pdf, erişim 1 Aralık 2025, (“Basel AML Principles”), s.8.
[4] Martin Wilson, Art Law and the Business of Art, 2nd Edition, Edward Elgar Publishing, 2022, (“Wilson”), s.382, 385-386; Andrew Dornbierer, “Money Laundering and Sanctions Evasion Using the Art Market”, Basel Institute on Governance, Quick Guide Series, https://baselgovernance.org/sites/default/files/2023-04/230412-quickguide_29.pdf, erişim 10 Aralık 2025 (“Dornbierer”).
[5] Ralph Lerner, Judith Bresler Art Law Volume I, 4th Edition, Practising Law Institution, 2013, s. 139; Wilson s. 382; Bkz. Birleşik Krallık Chancery Division davası olan Accidia Foundation v. Simon C Dickinson Ltd [2010] EWHC 3058 (Ch). Bu davada mahkeme, gerçek satın alma fiyatının yalnızca alıcı ve aracı tarafından bilindiği için satıcıya açıklanmayan aracı komisyonu ile ilgili sorunları ele almıştır.
[6] Sotheby’s, “Leonard A. Lauder Collector Evening Auction (2025)”, https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2025/leonard-a-lauder-collector-evening-auction?locale=en&lotFilter=AllLots, erişim 19 Kasım 2025; Daniel Cassady, “Gustav Klimt’s ‘Portrait of Elisabeth Lederer’ Sells for $236.4 M., Highest Price for Any Work of Modern Art Sold at Auction”, ARTnews, 18 Kasım 2025, https://www.artnews.com/art-news/news/gustav-klimt-portrait-of-elisabeth-lederer-auction-record-1234762083/, erişim 29 Kasım 2025.
[7] Rachel Muller-Heyndyk, “Klimt painting second-most expensive artwork sold at auction”, BBC, 19 Kasım 2025, https://www.bbc.com/news/articles/cm2emm4737zo, erişim 10 Aralık 2025.
[8] Wilson, s. 386; Dornbierer.
[9] Wilson, s. 382; Dornbierer; FATF Report 2023, s. 18-19; Basel AML Principles, s. 8; MASAK Raporu 2021, s. 12-13.
[10] FATF Report 2023, s.3, 5, 11-14; Basel AML Principles, s. 8.
[11] Basel Yönetişim Enstitüsü tarafından yayınlanan Basel Sanat Ticareti Kara Para Aklamayla Mücadele İlkeleri ve Sorumlu Sanat Pazarı (RAM) girişimi tarafından yayınlanan Sorumlu Sanat Pazarı (RAM) Kılavuzları, özdenetim araçlarına örnek teşkil etmektedir. Bkz. Enzo Bastian, “Fighting Money Laundering in the Art Market: A Comparative Overview of U.S. and Swiss Law”, Harvard International Law Journal Online, 18 Mart 2025,https://journals.law.harvard.edu/ilj/2025/03/fighting-money-laundering-in-the-art-market-a-comparative-overview-of-u-s-and-swiss-law/, erişim 10 Aralık 2025 (“Bastian”).
[12] Bu tür uygulamalara örnekler veren vaka çalışmaları için bkz. FATF Report 2023. Edemar Cid Ferreira davasında kara para aklayıcıların sanat eserlerinin taşınabilirliğini nasıl istismar edebileceklerine dair kısa bir analiz için ayrıca bkz. Dornbierer.
[13] CINOA, “Addressing Money Laundering in the Art Market: A Trade Perspective on Challenges and Regulatory Reform”, 25 Ocak 2025, https://www.cinoa.org/advocacy/addressing-money-laundering-in-the-art-market-a-trade-perspective-on-challenges-and-regulatory-reform/, (“CINOA”), erişim 10 Aralık 2025; Wilson, s. 383-384. Bkz. FATF Report 2023, s. 39-40. Örnek olarak, Finlandiya Bölgesel Devlet İdare Ajansı’nın AML/CFT kılavuzları, İngiliz Sanat Piyasası Federasyonu’nun kara para aklamayla mücadele rehberi, Fransız FIU Tracfin ve Fransız Gümrük İdaresi’nin ortak AML/CFT rehberi, UNESCO’nun Kültürel Varlık Satıcıları için Uluslararası Etik Kuralları ve Uluslararası Müzeler Konseyi’nin Müzeler için Etik Kuralları ve Sorumlu Sanat Piyasası (RAM) girişimleri iyi uygulamalar olarak gösterilebilir.
[14] CINOA; Wilson, s. 383.
[15] Arjantin, Avustralya, Avusturya, Belçika, Brezilya, Bulgaristan, Kanada, Hırvatistan, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Hong Kong, Hindistan, İtalya, Lüksemburg, Meksika, Hollanda, Polonya, Portekiz, Romanya, İspanya, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’nde geçerli mevzuata ilişkin bir dizi soru ile kara para aklamayla mücadele düzenlemelerini kapsayan karşılaştırmalı bir çalışma için bkz. Center for Art Law, “Anti-Money Laundering Regulations and the Art Market”, 2. Baskı, son güncelleme tarihi 10 Ekim 2025, (“Center for Art Law AML Regulations”) erişim 11 Ekim 2025.
[16] Bastian.
[17] Financial Action Task Force (FATF). “Who We Are”. https://www.fatf-gafi.org/en/the-fatf/who-we-are.html erişim 10 Aralık 2025.
[18] FATF Report 2023, s. 8; MASAK Raporu 2021.
[19] FATF Report 2023.
[20] Basel AML Principles, s. 4.
[21] FATF Report 2023, s.17-18.
[22] Center for Art Law AML Regulations. AB’nin kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele alanındaki çabalarına genel bir bakış için bkz. https://finance.ec.europa.eu/financial-crime/anti-money-laundering-and-countering-financing-terrorism-international-level_en.
[23] Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 20 Mayıs 2015 tarihli, finansal sistemin kara para aklama veya terör finansmanı amacıyla kullanılmasının önlenmesine ilişkin (AB) 2015/849 sayılı Direktifi, m. 2.1(e).
[24] Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 30 Mayıs 2018 tarihli, finansal sistemin kara para aklama veya terör finansmanı amacıyla kullanılmasının önlenmesine ilişkin (AB) 2015/849 sayılı Direktifi değiştiren (AB) 2018/843 sayılı Direktifi; Sanat Hukuku Merkezi, “Kara Para Aklanmasının Önlenmesine İlişkin Düzenlemeler ve Sanat Piyasası”, 2.Baskı, son güncelleme tarihi 10 Ekim 2025, erişim 11 Ekim 2025, s. 3.
[25] Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin 30 Mayıs 2018 tarihli, finansal sistemin kara para aklama veya terör finansmanı amacıyla kullanılmasının önlenmesine ilişkin (AB) 2015/849 sayılı Direktifi değiştiren (AB) 2018/843 sayılı Direktifi, m. 1(c)(i).
[26] Center for Art Law AML Regulations, s. 3.
[27] Wilson, s. 386.
[28] The British Art Market Federation (BAMF), “Guidance on Anti Money Laundering for UK Art Market Participants”, 6 Şubat 2023, https://tbamf.org.uk/wp-content/uploads/2023/02/BAMF-AML-Guidelines-February-6th-2023.pdf (“Guidance on Anti Money Laundering”), erişim 10 Aralık 2025 ; Wilson, s. 386.
[29] Wilson, s. 384. Uyumsuzluk durumunda adli para cezası öngören 2017 Yönetmelikleri dışında, Birleşik Krallık’ta 2002 Suç Gelirleri Yasası, 2000 Terörizm Yasası, 2018 Yaptırımlar ve Kara Para Aklamayla Mücadele Yasası gibi diğer ilgili yönetmeliklerin de yürürlükte olduğu unutulmamalıdır. Kara para aklama ve terör finansmanı ile ilgili suçlar, hapis cezasına kadar varan cezalarla cezalandırılabilir.
[30] Money Laundering, Terrorist Financing and Transfer of Funds (Information on the Payer) Regulations 2017, m. 14(1)(d).
[31] Wilson, s. 391-393; Guidance on Anti Money Laundering, s. 5-6,10-11; Rakhi Talwar, United Kingdom, in Center for Art Law AML Regulations, s. 214-221.
[32] Poppy Kemp, “Focusing on the Anti-Money Laundering Regulations for the Art Market Participants in the UK”, 26 Temmuz 2022, Center for Art Law, https://itsartlaw.org/art-law/focusing-on-the-anti-money-laundering-regulations-for-the-art-market-participants-in-the-uk/ erişim 8 Aralık 2025. İngiltere’nin kara para aklama ve yaptırımlara uyum düzenlemelerinin ayrıntılı bir analizi için bkz. Wilson, s. 382-415.
[33] Türk Ceza Kanunu, m. 282.
[34] İlgili tüm yasal kaynaklar için Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Aklama Suçu Ulusal Mevzuat, https://masak.hmb.gov.tr/aklama-sucu-ulusal-mevzuat, erişim 15 Aralık 2025.
[35] Türkiye Cumhuriyeti, Hazine ve Maliye Bakanlığı, “Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK): Görev ve Yetkileri”, https://en.hmb.gov.tr/fcib-duties-powers, erişim 10 Aralık 2025.
[36] Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Aklama Suçu Ulusal Mevzuat, https://masak.hmb.gov.tr/aklama-sucu-ulusal-mevzuat, erişim 15 Aralık 2025.
[37] Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Rehberler, https://masak.hmb.gov.tr/aklama-sucu-ulusal-mevzuat, erişim 15 Aralık 2025; Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Broşürler, https://masak.hmb.gov.tr/brosurler, erişim 15 Aralık 2025.
[38] 5549 sayılı Kanun, m. 2(1)(d).
[39] Yönetmelik, m. 4(1)(ö).
[40] 5549 sayılı Kanun, m. 3(1); Yönetmelik, m. 5-17. Yönetmelik, gerçek kişiler, ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler, dernekler ve vakıflar, sendikalar ve konfederasyonlar, siyasi partiler, yurt dışında yerleşik tüzel kişiler ve yurt dışında kurulan tröstler, tüzel kişiliği olmayan kuruluşlar, kamu kurumları, başkası adına hareket eden kişiler, başkası hesabına hareket eden kişiler gibi farklı kategorilerdeki yükümlüler için özel ve ayrıntılı kimlik tespit prosedürleri belirlemektedir. Ayrıca, Yönetmelik her kategori için hangi tür kimlik belgelerinin kabul edileceğini ve uzaktan kimlik tespitinin nerede ve nasıl yapılabileceğini de açıklamaktadır.
[41] Yönetmelik, Madde 5(1)(a)-(d).
[42] Id., m. 5(1)(b)-(c). Bu eşik, kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından sağlanan kripto varlık transferlerinde ya da elektronik transferler için 15.000 TL’dir.
[43] Id., m. 17/A. Aynı madde, gerçek faydalanıcının nasıl belirleneceğine ilişkin yönergeler sunmaktadır. Örneğin, ticaret sicilinde kayıtlı tüzel kişilerle sürekli iş ilişkisi tesisinde, tüzel kişiliğin 25%i aşan hisseye sahip gerçek veya tüzel kişi hissedarların kimlikleri tespit edilmelidir. Hisselerin %25’inden fazlasına sahip olan bir gerçek kişinin gerçek faydalanıcı olmadığı veya böyle bir gerçek kişinin mevcut olmadığı şüphesi varsa, yükümlü taraf tüzel kişiliği nihai olarak kontrol eden gerçek kişiyi tespit etmelidir. Gerçek faydalanıcının mülkiyet veya kontrol yoluyla tespit edilemediği durumlarda, ticaret sicilinde kayıtlı en üst düzey icra yetkisine sahip gerçek kişi(ler), üst düzey yöneticiler sıfatıyla gerçek faydalanıcı olarak kabul edilir. Kontrol mekanizmasının belirlenemediği durumlarda üst düzey yöneticileri gerçek faydalanıcı olarak ele alma yaklaşımı, diğer tüzel kişiler ve tüzel kişiliği olmayan teşekküller için de geçerlidir. Yurt dışında mukim tüzel kişi ortaklar, muadil kuruluşlar ya da verilerin resmi olarak tutulduğu diğer kuruluşların açık kaynakları üzerinden doğrulanabilir.
[44] Id., m. 18-19.
[45] Id., m. 25.
[46] Id., m. 22.
[47] 5549 sayılı Kanun, m. 4; Yönetmelik, m. 27-30.
[48] Yönetmelik, m. 27(1).
[49] 5549 sayılı Kanun, m. 4(1); Yönetmelik, m. 27(2).
[50] MASAK Genel Tebliği Sıra No:13.
[51] Mali Suçları Araştırma Kurumu (MASAK), “Şüpheli İşlem Bildirim Rehberleri ve MASAK Online 2.0 Sistemi Hakkında Duyuru”, https://masak.hmb.gov.tr/duyuru/supheli-islem-bildirim-rehberleri-ve-masak-online-2-0-sistemi-hakkinda-duyuru, erişim 10 Aralık 2025.
[52] Mali Suçları Araştırma Kurumu (MASAK), “Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi Tarihi Eser, Antika ve Sanat Eseri Alım Satımı ile Uğraşanlar veya Bunların Müzayedeciliğini Yapanlar”, Sürüm 1.0, 16 Haziran 2025, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2025/06/SIB-REHBER-MUZAYEDE-1.0-d1630103b280dd3e.pdf, erişim 10 Aralık 2025. (“MASAK Sanat Piyasası Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi”).
[53] Id., s. 6-17.
[54] Id., s. 6.
[55] Id., s.17-21.
[56] Id., s.18.
[57] Id., s.19-20.
[58] 5549 sayılı Kanun, Madde 6-8; Yönetmelik, m. 19-20. Kayıtlar ve belgeler 8 yıl süreyle saklanmalıdır.
[59] 5549 sayılı Kanun, m. 5.
[60] 5549 sayılı Kanun, m. 14; 4(2),7,8.
[61] 5549 sayılı Kanun, m. 15.
[62] 5549 sayılı Kanun, m. 3, 4, 13(6); MASAK Sanat Piyasası Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi, s. 19. 5549 sayılı Kanunun 13. maddesinin metni, 3. ve 6. maddelere uygun olarak kimlik kontrollerinin ve sürekli bilgi sağlama yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi halinde 30.000 TL idari para cezası, 4. maddeye uygun olarak şüpheli işlemlerin bildirilmemesi halinde ise 50.000 TL idari para cezası uygulanacağını belirtmektedir. Ayrıca, yükümlülerin, 5549 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi uyarınca; eğitim, iç denetim, kontrol ve risk yönetim sistemlerinin oluşturulmasına ve bu yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamak üzere idarî düzeyde görevli atanmasına ilişkin olarak Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uymamaları hâlinde, öncelikle yazılı olarak uyarılmaları ve aykırılığın giderilmesi için kendilerine otuz günlük süre verilmesi öngörülmüştür. Bu otuz günlük sürenin sonunda aykırılığın giderilmemesi durumunda, yükümlü hakkında beş yüz bin Türk Lirası tutarında idarî para cezası uygulanır. İdarî para cezasının tebliğinden sonra aykırılığın devam etmesi hâlinde, yükümlüye altmış günden az olmamak üzere ek bir süre tanınır. Bu sürenin sonunda da aykırılığın giderilmemesi durumunda, ilk idarî para cezasının iki katı tutarında ilave bir idarî para cezası uygulanır. İkinci idarî para cezasının tebliğinden itibaren otuz gün içinde de aykırılığın giderilmemesi hâlinde ise, yükümlünün faaliyetlerinin belirli bir süre durdurulması veya sınırlandırılması ya da faaliyet izninin iptali gibi tedbirlerin uygulanması amacıyla durum ilgili kuruma bildirilir.
Ancak, bu idari para cezası tutarlarının her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yeniden değerlendirmeye tabi tutulduğu unutulmamalıdır. 2025 yılı için tutarlar %25,49 oranında yeniden değerlendirilmiş ve 27 Kasım 2025 tarihli ve 33090 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Bkz. Türkiye Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), “Resmi Gazete’de Yayınlanan 585 Sayılı Vergi Usul Kanunu Hakkında Genel Tebliğ”, 27 Kasım 2025, https://www.gib.gov.tr/duyuru-arsivi/guncel/15258_vergi_usul_kanunu_genel_tebligi_sira_no:_585_resmi_gazetede_yayimlandi, erişim 10 Aralık 2025; Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), “Yaptırımlar”, https://masak.hmb.gov.tr/yaptirimlar, erişim 24 Aralık 2025.
[63] 5549 sayılı Kanun, m. 13(6); MASAK Sanat Piyasası Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi, s. 19
[64] Mali Suçları Araştırma Kurumu (MASAK), “Tarihi Eser, Antika ve Sanat Eserleri Alım Satımı ile Uğraşanlar Sektör Araştırma Raporu 2020”, 2020, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2020/12/TARIHI-ESER-ANTIKA-SANAT-ESERLERI-ALIM-SATIMI-ile-UGRASANLAR-Sektor-arastirma-raporu-2020.pdf#:~:text=denetimi%20olan%20bir%20mevzuat%20bulunmaktad%C4%B1r,ilgili%20mevzuat%20a%C3%A7%C4%B1s%C4%B1ndan%20bak%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1nda%3B%20sekt%C3%B6rde, erişim 10 Aralık 2025, (“MASAK Raporu 2020”) s. 20-21. Tarihi eser, antika ve sanat eserleri tüccarlarına ilişkin temel ilkelerle ilgili daha önceki bir rapor için bkz. Mali Suçları Araştırma Kurumu (MASAK), “Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörizmin Finansmanının Önlenmesine İlişkin Yükümlülüklere İlişkin Temel Esaslar”, 2015, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2021/02/Antika-Muzayede-Brosur.pdf, erişim 17 Aralık 2025.
[65] MASAK Raporu 2020, s. 20-21.
[66] MASAK Raporu 2021, s. 12-13.
[67] Id., s. 24.
[68] Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), “Türkiye’de Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizm Finansmanı ile Mücadele ve Müsadere Uygulamalarında Etkinliğin Artrılması Strateji Belgesi 2021-2025“, https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2024/07/USB_REVIZE_METIN.pdf, erişim 18 Aralık 2025.
[69] Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı, “Türkiye’nin Gri Listeden Çıkarılmasına İlişkin Basın Açıklaması”, 28 Haziran 2024, https://www.hmb.gov.tr/haberler/turkiyenin-gri-listeden-cikarilmasina-iliskin-basin-aciklamasi-28-haziran-2024#:~:text=ve%20Maliye%20Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-,T%C3%BCrkiye’nin%20Gri%20Listeden%20%C3%87%C4%B1kar%C4%B1lmas%C4%B1na,Bas%C4%B1n%20A%C3%A7%C4%B1klamas%C4%B1%20(%2028%20Haziran%202024)&text=Mali%20Eylem%20G%C3%B6rev%20G%C3%BCc%C3%BC’n%C3%BCn,sayesinde%20T%C3%BCrkiye%20gri%20listeden%20%C3%A7%C4%B1kar%C4%B1lm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r, erişim 24 Aralık 2025.
