Giriş
Emtia, genel olarak “ticareti yapılabilen, satın alınabilen veya satılabilen herhangi bir madde ya da ürün” olarak anlaşılır.[1] Tahıl ve petrolden şekere, kahveye, kakaoya ve baharatlara kadar emtialar, küresel ticaretin ve tedarik zincirlerinin bel kemiğini oluşturur.[2] Fiyatlandırmaları, dağıtımları ve erişilebilirlikleri dünya çapında derin ekonomik, sosyal ve siyasi etkiler yaratır.[3]
Emtia ticareti çoğunlukla, sektör ticaret birlikleri tarafından çıkarılan ve uluslararası uygulamada yaygın şekilde benimsenen standart sözleşmeler üzerinden yapılandırılır.[4] Bu sözleşmeler genellikle, uyuşmazlıkları ilgili ticaret birliğinin himayesinde faaliyet gösteren özel hakem heyetlerini yetkilendiren tahkim şartları içerir.[5] Genellikle birden fazla yargı yetkisi alanını ve karmaşık sözleşme zincirlerini içeren emtia ticareti işlemlerinin büyüklüğü, hızı ve değişkenliği, uyuşmazlıkları emtia ticaretinin ayrılmaz bir parçası haline getirirken, tahkim de bu uyuşmazlıkların çözümü için tercih edilen mekanizma olmaktadır.
Emtia tahkimi, uluslararası ticari tahkimin en eski biçimlerinden biridir.[6] Küresel ticaret genişledikçe, Tahıl ve Yem Ticareti Birliği (“GAFTA”, Grain and Feed Trade Association), Yağlı Tohumlar ve Yağ Birlikleri Federasyonu (“FOSFA”, Federation of Oils, Seeds and Fats Associations), Londra Metal Borsası (“LME”, London Metal Exchange) ve Londra Pirinç Komisyoncuları Birliği (“LRBA”, London Rice Brokers’ Association) gibi önde gelen ticaret birlikleri 19. yüzyılda ortaya çıkmış ve giderek daha fazla önem kazanmıştır.[7] GAFTA ve FOSFA tarafından çıkarılan standart sözleşmeler, bugün kendi sektörlerindeki küresel ticaretin önemli bir bölümünü yönetmektedir. Küresel tahıl ve yem ticaretinin yaklaşık %80’i GAFTA standart sözleşmeleri kapsamında yürütülmektedir.[8] Aynı şekilde FOSFA sözleşmeleri, dünya çapındaki yağ, tohum ve katı yağ ticaretinin yaklaşık %85’ini düzenler.[9]
Bu makale, emtia tahkiminin temel özelliklerini ana hatlarıyla ortaya koyacak ve bu özelliklerin GAFTA ve FOSFA’nın tahkim kurallarında nasıl somutlaştığını inceleyecektir. Son olarak Türkiye’deki işletmelerin dikkat etmesi gereken başlıca hususlara genel bir bakış sunacaktır.
Emtia Tahkiminin Ayırt Edici Özellikleri
Her ticaret birliğinin kendi kural dizisi olmakla birlikte, emtia tahkimi bir tahkim türü olarak bazı belirleyici özelliklere sahiptir. Aşağıda daha ayrıntılı olarak açıklanacak olan bu ortak özellikler, uluslararası emtia ticaretinin pratik ihtiyaçlarını yansıtır ve sektör uzmanlığı ile verimliliğe vurgu yapar.
Ticari Sektör Deneyimi
Emtia tahkiminin belirleyici özelliklerinden biri, avukatların sürece dahlinin sınırlı olmasıdır.[10] Avukatların genel olarak dışarıda tutulmasının amacı, yargılamaların aşırı hukuki bir hâl almasını önlemek ve sistemin “ticaret için, tüccarlar tarafından” yürütülmesini sağlamaktır.[11] Tarihsel olarak, malların kalitesini değerlendirmek ve uyuşmazlıklar hakkında karar vermek için yalnızca tüccarların gerekli bilgiye sahip olması avukatları emtia tahkimi alanının dışında tutmalarına imkân sağlamıştır.[12] Günümüzde, avukatların katılımına daha fazla alan tanınmış olsa da bu gelenek hâlen devam etmektedir.[13]
Çoğu durumda, hakemler hukuk eğitimi almış profesyonellerden ziyade önemli sektör deneyimine sahip ticaret erbabından oluşur.[14]
Ayrıca, birçok ticaret birliğinin kuralları, duruşmalara avukatların katılımını açıkça yasaklar.[15] Bu kısıtlama özellikle hukuk firmaları veya bürolar (chambers)’da serbest çalışan avukatları hedef alır.[16] Bunun bir sonucu olarak, taraflar kendi kurum içi hukuk müşavirlerini temsilci olarak atayarak bu yasağı genellikle aşmaktadır, zira bu kişilerin istihdamları gereği tüccar addedildikleri varsayılır.[17] Bununla birlikte, emtia tahkiminde resmî hukuki temsil istisna olmayı sürdürmektedir. Ancak resmî temsil eksikliğine rağmen, avukatlar genellikle perde arkasında tarafların dilekçelerinin hazırlanması konusunda destek vermektedir.
GAFTA Tahkim Kuralları No. 125 (“GAFTA Kuralları”), hukuki temsil konusunda katı bir çerçeve sunmaktadır. Madde 4.8, tarafların “açıkça hukuki temsil kabul edilmedikçe avukatlar[18] veya tamamen ya da esasen özel hukuk pratiğiyle iştigal eden başka bir hukuk mesleği mensubu tarafından temsil edilemeyeceğini” belirtir. Benzer bir yasak, temyiz aşamasında Madde 12.2 kapsamında uygulanır.[20] Bu hükümler uyarınca bir taraf, yalnızca iki özel durumda bir avukat görevlendirebilir: i) avukat tamamen ya da esasen özel hukuk pratiğiyle iştigal etmiyorsa veya ii) taraflar hukuki temsile açıkça izin vermişse.
Buna ek olarak, GAFTA Kuralları, kimlerin hakem olarak görev alabileceğini de sınırlandırır. Yalnızca GAFTA Onaylı Hakemler atanabilir,[21] ve GAFTA üyeleri bünyesinde çalışan kurum içi avukatlar bu niteliği kazanabilse de, esasen özel hukuk pratiğiyle iştigal eden avukatlar hakem olamaz.[22]
1 Nisan 2025 tarihli FOSFA Tahkim ve Temyiz Kuralları (“FOSFA Kuralları”) benzer bir yaklaşım benimsemektedir. Taraflar, “tamamen veya esasen özel hukuk pratiğiyle iştigal eden bir müşavir, avukat veya herhangi bir hukuk mesleği mensubunu hazır bulunduramaz veya temsilci olarak görevlendiremez; bu durum yalnızca, Hakem Heyeti’nin tamamen kendi takdirine bağlı olarak, davanın özel öneme sahip olması halinde mümkündür ve bu durumda karşı tarafa da aynı hak tanınır”. Temyiz aşamasında da benzer bir kural geçerlidir, bu aşamada karar ilk derece kurulu yerine münhasıran temyiz kuruluna aittir. [24] FOSFA Kuralları ayrıca tamamen veya esasen özel hukuk pratiğiyle iştigal eden kişilerin hakem olarak görev yapmasını da yasaklar.[25]
FOSFA sistemi, GAFTA’dan bir önemli noktada ayrılır: Taraflar kendi aralarında hukuki temsile izin verme konusunda anlaşamaz. Takdir yetkisi ilk derecede yalnızca hakem heyetine ve temyiz aşamasında yalnızca temyiz kuruluna aittir.
Yerleşim Yeri Maddesi
Ticaret birliklerinin tahkim kuralları genellikle bir yerleşim yeri maddesi içerir ve Londra’yı tahkim yeri, İngiliz hukukunu ise uygulanacak hukuk olarak belirler. Bu durum, tarafların veya uyuşmazlığın İngiltere ile hiçbir bağlantısı olmasa dahi geçerlidir.[26] Emtia tahkiminin ticaret birlikleriyle ve bir yargı yetkisi alanı olarak İngiltere ile uzun süredir devam eden bağlantısı, bu tahkim türünün belirleyici özelliklerinden biri olmaya devam etmektedir.[27]
Hem GAFTA hem de FOSFA Kuralları, tahkim yeri olarak Londra, İngiltere’yi belirtir ve standart sözleşmeleri, İngiliz hukukunun uygulanacak hukuk olduğunu düzenleyen yerleşim yeri maddelerini içerir.[28]
Hız ve Etkinlik
Ticaret birliklerinin tahkim kuralları, genel yasal zamanaşımı sürelerine kıyasla davaların başlatılması için genellikle çok daha kısa süreler öngörür.[29] Bu yaklaşım, ticarette kesinlik ve nihaiyeti teşvik etmek amacıyla benimsenmiştir.[30] Verimliliğe verilen önem doğrultusunda, ilk derece tahkim yargılamaları çoğunlukla yalnızca belgeler üzerinden, geniş kapsamlı belge sunumu gerekmeksizin yürütülür; bu da uyuşmazlığın daha hızlı çözümünü sağlar.[31]
FOSFA Kuralları uyarınca taraflar, kalite/durum taleplerine ilişkin tahkimi, sözleşme yapısına bağlı olarak, malların boşaltılmasından veya teslimatın tamamlanmasından itibaren ardışık 90 gün içinde başlatmak zorundadır.[32] Diğer tüm davalar ise, sevkiyat dönemi sona erdikten veya malların nihai boşaltma tarihinden itibaren bir yıl içinde başlatılmalıdır.[33]
GAFTA kuralları daha da katıdır; kalite ve durum taleplerinde tahkim, yüklemenin, teslimatın veya boşaltmanın tamamlanmasından itibaren en geç ardışık 21 gün içinde başlatılmalıdır.[34] “Rye Terms”[35] maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklarda ise bir istisna uygulanır ve süre malların nihai boşaltılmasını takip eden ardışık 10. güne kadar kısaltılır. Diğer tüm davalar, sözleşme yapısına bağlı olarak belirlenen tarihlerden itibaren bir yıl içinde başlatılmalıdır.[37]
Bu süreler, sözleşmeden doğan talepler için genellikle dava sebebinin ortaya çıktığı tarihten itibaren altı yıla kadar süre tanıyan İngiliz hukukundaki yasal zamanaşımı sürelerine kıyasla çok daha kısadır.[38]
Temyiz Usulleri İçeren Çok Dereceli Tahkimler
Ticaret birliklerinin tahkim kuralları genellikle çok dereceli bir sistem sunar.[39] İlk derece tahkim tamamlandıktan sonra, kaybeden taraf, ticaret birliğinin yapısı içerisinde oluşturulan ve genellikle birlik tarafından doğrudan atanan üç ila beş hakemden oluşan bir temyiz kurulu aracılığıyla kararın gözden geçirilmesini talep edebilir.[40] Bu temyiz mekanizması, davanın yeniden görülmesini içerir ve tarafların yeni delil sunmasına izin verir.[41] Ayrıca, ilk derece çoğunlukla yalnızca belgeler üzerinden karara bağlanırken, temyiz kurulu genellikle sözlü duruşma yapar; böylece tarafların hukuki dinlenilme hakkı güvence altına alınır.[42] Bununla birlikte, kaybeden taraf, eğer itiraz hakem heyetinin yetkisine ilişkinse, bu itirazın temyiz kuruluna değil, İngiliz Tahkim Kanunu 1996’da öngörülen süreler içinde İngiliz mahkemelerine götürülmesi gerektiğini unutmamalıdır.[43]
Hem FOSFA hem de GAFTA Kuralları temyiz mekanizmaları öngörür.[44] FOSFA Kuralları uyarınca, temyiz başvurusu kararın verildiği tarihten itibaren 28 gün içinde yapılmalıdır; GAFTA Kuralları uyarınca ise temyiz bildirimi, kararın verilmesini takip eden ardışık 30. günün öğle vaktinden daha geç olmamak üzere sunulmalıdır.[45] Her iki kural dizisi de temyiz aşamasında davanın baştan görülmesine izin verir.
Birleştirme
Emtia ticaretinde, malların hâlen gemi üzerindeyken satılması ve yeniden satılması yaygın bir uygulamadır.[46] Bu ardışık işlemler genellikle yalnızca tarih, taraflar ve fiyat gibi ayrıntılarda farklılık gösteren, neredeyse aynı sözleşmeler üzerinden yapılır.[47] Bu şekilde art arda yapılan ve birbirine bağlı sözleşmeler zinciri “zincir sözleşmeler” olarak adlandırılır.[48] Uyuşmazlıklar, özellikle malların kalite ve durumuna ilişkin olanlar, ortaya çıktığında, birden fazla paralel yargılama yürütülmesi verimsiz olur ve tutarsız kararlar ortaya çıkartabilir.[49]
Bu sorunu çözmek için bazı ticaret birlikleri “zincir tahkimler” adı verilen özel bir sistem sunar.[50] Zincir tahkimlerde, tahkim ilk satıcı ile nihai alıcı arasında yürütülür ve verilen kararlar zincirde yer alan tüm ara tarafları bağlayıcı ve onlara karşı icra edilebilir nitelikte olur.[51] Uluslararası emtia ticaretinin gerçekleri göz önünde bulundurularak tasarlanan bu mekanizma, paralel yargılamalar sorununa etkili bir çözüm sunar ve maliyetlerin minimumda tutulmasını sağlar.
Öte yandan, bazı ticaret birlikleri, tahkim kurallarında daha geleneksel birleştirme yetkileri sunarak, tahkim yargılamalarının birleştirilmesi konusunda kurula daha geniş takdir yetkisi tanır.[52] Bu birleştirme; ortak hukuki veya maddi meselelerin bulunması ya da talep sonuçlarının birbirine bağlı olması gibi nedenlere dayanabilir.[53] Ayrıca hakem heyetlerine tahkimlerin ne zaman birleştirileceğine karar verme konusunda daha geniş bir takdir yetkisi de tanınmış olabilir.[54] Birleştirme mekanizması da “zincir sözleşmeler”den kaynaklanan karmaşıklıkları gidermek amacıyla kullanılabilir.
FOSFA Kuralları, zincir sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar için özel bir hüküm sağlar; buna göre, uyuşmazlık malların kalite veya durumuyla ilgili olduğu sürece tahkim yargılaması ilk satıcı ile son alıcı arasında yürütülebilir.[55] Diğer türdeki talepler için de tahkim yargılaması ilk satıcı ile son alıcı arasında yürütülebilir; ancak bunun için zincirdeki tüm tarafların yazılı olarak anlaşması ve ara sözleşmelerin tamamının kurula sunulması gerekir. Bu durumda kurul, her sözleşmeye ilişkin ayrı karar verir.[56]
Benzer şekilde, GAFTA Kuralları da tarafların yazılı olarak anlaşması hâlinde, hakem heyetinin ilk satıcı ile son alıcı arasında tek bir tahkim yapabileceğini, ancak kararın zincirdeki tüm taraflar için bağlayıcı olacağını düzenler.[57] Taraflar arasında yazılı bir anlaşma yoksa, hakem heyeti tahkim yargılamalarını eşzamanlı yürütmeyi tercih edebilir, ancak ayrı kararlar vermek zorundadır.[58]
Hem FOSFA hem de GAFTA, zincir tahkimlerinin yalnızca taraflar arasındaki sözleşmelerde, taraf isimleri, sözleşme bedeli ve tarih dışında tüm önemli noktalarda tam bir özdeşlik bulunduğu durumlarda yapılmasına izin verir.[59]
İcra
Emtia tahkiminin bir diğer ayırt edici özelliği, ilgili ticaret birliklerinin üstlendiği gözetim rolüdür.[60] Birçok birlik, tahkim kurallarına “mütemerrit hükümleri” ekleyerek, kararın yerine getirilmesini takip etme ve takdirleri doğrultusunda, karara uymayan borçluyu mütemerrit listelerinde yayımlama yetkisi tanır.[61] Bu yaptırım ilk bakışta mütevazi görünebilir; ancak ticari açıdan önemli sonuçlar doğurur. Listeye alınmak, borçlu üzerinde kararı yerine getirmesi yönünde ciddi bir baskı yaratır ve diğer piyasa katılımcıları tarafından güvenilmez bir iş ortağı olarak görülebileceği için yeni ticari işlemlere girme kabiliyetini zayıflatabilir.[62]
İlk bakışta bu mekanizma, tahkimin gizli niteliğiyle çelişkili görünebilir. Ancak uygulanabilir tahkim kuralları, tarafların ticaret birliğinin kuralları uyarınca tahkim yapmayı seçmek suretiyle bu tür açıklamaların birlik tarafından yapılmasına rıza gösterdiğini açıkça belirtir.[63]
FOSFA Kuralları uyarınca, bir taraf kararı ardışık 28 gün içinde icra etmezse, FOSFA, ödememe bildirimini duyuru panosunda yayımlama veya üyelerine dağıtma yönünde takdir yetkisini kullanabilir.[64] FOSFA Kuralları uyarınca tahkimi kabul eden tüm tarafların, FOSFA’nın bu tür bir işlem yapmasına rıza gösterdiği kabul edilir.[65]
Aynı şekilde, GAFTA Kuralları uyarınca da bir taraf nihai karara uymazsa, GAFTA temerrüt durumunu karar alacaklısının talebi üzerine GAFTA Duyuru Panosu’nda, veyainternet sitesinde yayımlayabilir veya üyelerine iletebilir.[66] GAFTA Kuralları da tarafların bu tür bir işleme rıza gösterdiğini düzenler.[67] Ancak GAFTA sistemi önemli bir sınırlama içerir: GAFTA’nın bu işlemi yapmasını talep eden taraf hâlihazırda Mütemerrit olarak listelenmişse, böyle bir talepte bulunması yasaktır.[68]
Türkiye’deki Tüccarlar Açısından Pratik Sonuçlar
Türkiye, zeytinyağı, ayçiçeği tohumu, pamuk tohumu, arpa ve çavdar gibi çeşitli emtiaların önde gelen üretici ve ihracatçıları arasındadır.[69] Orta Doğu’da devam eden çatışmanın tetiklediği küresel emtia fiyatlarındaki son artış ışığında,[70] Türkiye’deki üreticiler, küresel ticaret ortaklarıyla daha fazla sayıda uyuşmazlıkla karşılaşma riski altındadır.
Bu çerçevede, Türkiye’deki tüccarların emtia tahkiminin kendine özgü niteliklerinin farkında olmaları ve bu tahkim türünün kendi yapısal riskleri ile kısıtlamaları içerdiğini anlamaları önem arz etmektedir. Bu nedenle GAFTA ve FOSFA çerçevesinde uyuşmazlıklarını çözmenin pratik sonuçlarını iyi kavramaları hayati önem taşır.
İlk olarak, sektör uzmanlığı şüphesiz ki uyuşmazlık çözüm sürecine değerli teknik içgörüler sağlar; ancak ilgili emtia piyasalarının nispeten az sayıda aktörü olması, hakem heyetinde yer alan kişilerin tarafların ticari ortağı veya rakibi olma ihtimalini artırır ve bu durum hakemlerin tarafsızlığını güvence altına almayı zorlaştırabilir. [71]
İkincisi, yargılamalara hukuk profesyonellerinin dâhil olmaması, kararların tutarlılığını olumsuz etkileyebilir ve uyuşmazlıkların sonucunu öngörmeyi zorlaştırabilir.[72]
Ayrıca, büyük şirketlerin genellikle kurum içi hukuk müşavirleri bulunurken, daha küçük aktörler dezavantajlı konuma düşebilir. Elbette, hukuki temsilin yargılamalardan dışlanmış olması, avukatların tamamen süreç dışında olduğu anlamına gelmez. Çoğu zaman avukatlar, perde arkasında müvekkillerine yazılı dilekçelerin hazırlanmasında yardımcı olarak danışmanlık sağlar. Nitekim GAFTA Kuralları Madde 17.2, tarafların yazılı süreçler için hukuki temsilci tutmakta serbest olduklarını açıkça düzenler. Ancak bu temsilcilerin masrafları karşı taraftan tahsil edilemez; bu da tarafların hukuki temsilci tutmasını önemli ölçüde zorlaştırarak, kurum içi hukuk birimleri olan şirketlere rekabet avantajı sağlayabilir.
Türkiye’deki tüccarlar, GAFTA ve FOSFA standart sözleşmelerinde İngiliz hukukunun uygulanacak hukuk olarak seçilmesine de büyük dikkat göstermelidir. İngiliz ve Türk hukuk sistemleri arasında önemli farklılıklar bulunduğundan, hukuk ekiplerinin İngiliz hukukuna hâkim olmamaları, sözleşmenin ifası sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda beklenmedik sorunlara yol açabilir.
Londra tahkim yeri olarak belirlendiğinden, GAFTA ve FOSFA kararları Türkiye’de doğrudan icra edilemez; New York Konvansiyonu kapsamında tenfiz edilmesi gerekir. Aynı şekilde, olası iptal davaları da İngiliz mahkemelerinin yargı yetkisine girer.
GAFTA ve FOSFA çerçevelerinde ticaret yapan tarafların, uyuşmazlık çözüm süreçlerini başlatırken geçerli süre sınırlarına da dikkat etmeleri gerekir. Bu sürelerin kaçırılması, yasal zamanaşımı süresi dolmamış olsa dahi hak kaybına yol açabilir.
Bununla birlikte, tahıl ve yem piyasaları ile sıvı yağ, katı yağ ve tohum piyasalarında faaliyet gösteren tüccarlar için FOSFA ve GAFTA kapsamındaki tahkim mekanizmaları; uyuşmazlıkların hızlı ve etkili şekilde çözülmesini sağlayarak ve ticari baskı yoluyla kararlara uyulmasını sağlayarak tartışmasız önemli avantajlar sunar. Ayrıca, bu standart sözleşmeler, ilgili sektörlerde uluslararası emtia işlemlerine girmenin baskın, hatta çoğu zaman tek, çerçevesi hâline gelmekte olup, tahkim sistemlerini küresel ticaret uygulamalarının ayrılmaz bir parçası hâline getirmektedir.
——
[1] Cambridge Dictionary, “Commodity”, Cambridge University Press, https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/commodity, erişim 25 Mart 2026. Bu makalede emtia kavramı İngilizce ‘commodity’ sözcüğünün karşılığı olarak kullanılmıştır.
[2] Michael Swangard ve Tamsyn Pickford, “The Arbitration Agreement and Arbitrability, Commodity Arbitrations”, Christian Klausegger vd. (edr.), Austrian Yearbook on International Arbitration, 2016, (“Swangard ve Pickford”) içinde, s. 29.
[3] Id.
[4] Elena Trabaldo-de Mestral, “Arbitrating Commodity Trading, Shipping and Related Disputes”, Manuel Arroyo (ed.), Arbitration in Switzerland: The Practitioner’s Guide, 2. Baskı, 2018 (“Trabaldo-de Mestral”) içinde, s. 1323.
[5] Id.
[6] Aceris Law, “Commodity Arbitrations”, 1 Mart 2021, https://www.acerislaw.com/commodity-arbitrations/, erişim 25 Mart 2026.
[7] Id.; Trabaldo-de Mestral, s. 1323-1324.
[8] GAFTA, “Contracts”, https://www.gafta.com/contracts/, erişim 25 Mart 2026.
[9] FOSFA, “FOSFA Contracts”, https://www.fosfa.org/contracts/, erişim 25 Mart 2026.
[10] Swangard ve Pickford, s. 33.
[11] Ciarb, “The Essentials of Commodities Arbitration”, 23 Temmuz 2024, https://www.ciarb.org/news-listing/the-essentials-of-commodities-arbitration/, erişim 25 Mart 2026.
[12] Iryna Polovets, Matthew Smith ve Bradley Terry, “Gafta Arbitration is the Most Appropriate Forum for Disputes Resolution in Grain Trade”, Arizona Journal of International & Comparative Law, C. 30, S. 3, 2013, s. 575.
[13] Id., s. 576.
[14] Trabaldo-de Mestral, s. 1324.
[15] Swangard ve Pickford, s. 39.
[16] Id.
[17] Laura Williams, “Arbitration in the Energy and Natural Resources Sector: What Can We Learn from Commodity Trade Association Arbitration?”, Carlos González-Bueno (ed.), 40 Under 40 International Arbitration 2021, (“Williams”) içinde, s. 420.
[18] Avukat sözcüğü, metnin orijinal dilinde yer alan ve İngiliz hukukundaki farklı avukatlık türlerini ifade eden “barrister” ve “solicitor” kavramlarını kapsamak üzere çerçeve bir kavram olarak kullanılmıştır.
[19] GAFTA Kuralları, m. 4.8.
[20] GAFTA Kuralları, m. 12.2.
[21] GAFTA Kuralları, m. 3.7.
[22] GAFTA, “How to Become a Gafta Qualified Arbitrator”, https://www.gafta.com/arbitration/how-to-become-a-gafta-qualified-arbitrator/, erişim 25 Mart 2026.
[23] FOSFA Kuralları, m. 4(e).
[24] FOSFA Kuralları, m. 9(a).
[25] FOSFA Kuralları, m. 2(b).
[26] Örn. bkz. FOSFA Kuralları, Giriş; GAFTA Kuralları, m. 1.2; LME Tahkim Düzenlemeleri (“LME Düzenlemeleri”), m. 7.7, 16; SAL Kural ve Düzenlemeleri, m. 126-127.
[27] Aceris Law, “Commodity Arbitrations”, 1 Mart 2021, https://www.acerislaw.com/commodity-arbitrations/, erişim 25 Mart 2026; Swangard ve Pickford, s. 46.
[28] FOSFA Kuralları, Giriş; GAFTA Kuralları, m. 1.2. Ayrıca bkz. GAFTA, “Contracts”, https://www.gafta.com/contracts/, erişim 25 Mart 2026; ve FOSFA, “FOSFA Contracts”, https://www.fosfa.org/contracts/, erişim 25 Mart 2026.
[29] Williams, s. 421.
[30] Trabaldo-de Mestral, s. 1325.
[31] Williams, s. 421.
[32] FOSFA Kuralları, m. 1(a).
[33] FOSFA Kuralları, m. 1(b).
[34] GAFTA Kuralları, m. 2.1.
[35] Rye Terms, belirli GAFTA sözleşmelerinde yer alan ve malların varış anındaki durumu konusunda alıcıya güvence sağlayan özel sözleşme hükümleridir.
[36] Id.
[37] GAFTA Kuralları, m. 2.2.
[38] İngiliz Zamanaşımı Kanunu 1980, Bölüm 5.
[39] Swangard ve Pickford, s. 36.
[40] Id.
[41] Jacques Covo, “Commodities, Arbitrations and Equitable Considerations”, ASA Bulletin, C. 10, S. 2, 1992, (“Covo”) s. 140.
[42] Williams, s. 421.
[43] Swangard ve Pickford, s. 36-37.
[44] FOSFA Kuralları, m. 7; GAFTA Kuralları, m. 10-12.
[45] FOSFA Kuralları, m. 7(a); GAFTA Kuralları, m. 10.1(a).
[46] Swangard ve Pickford, s. 40-41.
[47] Id.
[48] Id.
[49] Id., Williams, s. 422.
[50] Örn. bkz., GAFTA Kuralları, m. 7.1; FOSFA Kuralları, m. 6(c). FOSFA ve GAFTA Kuralları ayrı bir birleştirme mekanizması sunmamaktadır ve “zincir sözleşmeler”in bulunmadığı durumlarda tahkim yargılamalarının ayrı ayrı yürütülmesi gerekir.
[51] Birleştirme yetkileri için bkz. Williams, s. 422.
[52] Britanya Kahve Birliği Londra Tahkim Kuralları 2012, Bölüm 4; LME Düzenlemeleri, Bölüm 11.
[53] Örn. bkz., LME Düzenlemeleri, Bölüm 11.
[54] Örn. bkz., Britanya Kahve Birliği Londra Tahkim Kuralları 2012, Bölüm 4.
[55] FOSFA Kuralları, m. 6(c).
[56] Id.
[57] GAFTA Kuralları, m. 7.1.
[58] Id., m. 7.2.
[59] GAFTA Kuralları, m. 7.1; FOSFA Kuralları, m. 6(c).
[60] Williams, s. 422.
[61] Swangard ve Pickford, s. 43.
[62] Id.
[63] Id.
[64] FOSFA Kuralları, m. 11(c).
[65] Id.
[66] GAFTA Kuralları, m. 24.1.
[67] Id.
[68] Id., m. 24.3.
[69] Foreign Agricultural Service U.S. Department of Agriculture, “Global Production”, https://www.fas.usda.gov/data/production?commodity=almonds, erişim 25 Mart 2026.
[70] Marketplace, “War in the Middle East is Pushing Up Agricultural Commodities’ Prices”, 9 Mart 2026, https://www.marketplace.org/story/2026/03/09/ag-commodities-prices-grow-as-war-in-middle-east-continues, erişim 25 Mart 2026.
[71] Covo, s. 139.
[72] Williams, s. 421; Swangard ve Pickford, s. 39.
